Effect Maatregelen

Graag wil ik de data rondom de corona pandemie in Nederland beter duiden. Enerzijds zijn er heel veel gegevens te vinden en nog meer discussie. Anderzijds mis ikzelf inzichten in de presentaties die ons geleverd worden door de overheid en andere media. Daarom heb ik een reeks artikelen gepubliceerd op LinkedIn onder de noemer 'R-waarde, even wat ruis van de lijn halen'. 

Deze pagina bevat een transscript van mijn vierde LinkedIn publicatie hierover. De oorspronkelijke titel daarvan was 'R-waarde, even wat ruis van de lijn halen - Deel 4, geen lockdown!'. Deze ietwat misleidende titel sloeg op het achteraf voorspellen van de ontwikkelingen als er op cruciale momenten geen maatregelen zoals een lockdown waren ingesteld. Hoe hadden de cijfers zich dan ontwikkelt?


De originele publicatie en mijn up-to-date voorspeller vind je hier:

In dit artikel wil ik even vragen beantwoorden rondom het thema effectiviteit van de maatregelen. Wat als we niet de huidige lockdowns hadden ingesteld? Ik zie vaak argumentatie dat er weinig problemen zichtbaar waren in de zomermaanden en dat maatregelen geen meetbaar effect hebben. Bij deze thema's helpt het om de gegevens in een logaritmische schaal weer te geven:

Dit figuur is de gebruikelijke logaritmische weergave die ik heb gemaakt op 12 januari, maar aangevuld met 3 situaties die laten zien hoe het aantal ziekenhuisopnames zich naar alle waarschijnlijk hadden ontwikkelt zonder nieuwe maatregelen. Voor de details en achtergrondinformatie verwijs ik naar mijn eerder vermelde Deel 1, 2 en 3 artikelen. 

Heel kort voor de nieuwe lezer: de verspreiding van virussen kenmerkt zich als een exponentieel proces. Alle grafieken van het RIVM en de media hebben een lineaire schaalverdeling. Echter, exponentiele processen zijn veel inzichtelijker op een logaritmische schaalverdeling. Periodes van constant beleid en gedrag worden dan rechte lijnen in plaats van gekke kromme bulten. Het ingrijpen en dus het effect van maatregelen en lockdowns zijn dan goed zichtbaar als knikpunten.

Op drie momenten heb ik gekeken hoe de cijfers zich hadden ontwikkeld zonder ingrijpen. Dit zijn de paars gestreepte lijntjes. Deze komen overeen met het niet toepassen van: de eerste lockdown in maart, de milde lockdown in oktober en de hardere lockdown van december.

Situatie 1: hadden we een jaar geleden niets gedaan dan was het virus al helemaal wijdverspreid. Het stukje paars wat ik laat zien geeft aan dat met een R van 2.0 er na een maand meer dan 100 tot 200 keer zoveel mensen besmet zijn. Ieder besmet persoon steekt 2 anderen aan. Dit gebeurd om de 4 dagen gemiddeld genomen. Binnen een maand heb je meer dan 7 keer zo’n verdubbeling; 1 persoon steekt in die tijd dan 2^7 is 128 anderen aan. Dit loopt net zo hard uit de hand als het graankorrelvraagstuk van Sissa. Geen 500 ziekenhuisopnames per dag, maar ver over de 50.000 hadden we er dan gehad een maand later, totaal niet verwerkbaar. Code zwart hadden we binnen no time behaald. Toegegeven, deze curve zou in werkelijkheid ook weer heel snel afzwakken omdat iedereen besmet is geraakt, groepsimmuniteit zijn intrede doet en je dan binnen enkele maanden de eindstand op had kunnen maken. Wat die dan ook is en wat je er dan ook van mag vinden.


Situatie 2: voor de zachte lockdown in oktober zaten we met de R-waarde zo rond de 1.15 schat ik in. Met de huidige maatregelen en gang van zaken lijken we rond 13 januari (het moment van schrijven van dit originele artikel) rond de 200 ziekenhuisopnames per dag te zitten. Hadden we niets veranderd in oktober dan zaten we nu rond de 2900 ziekenhuisopnames per dag. Een factor 14.5 meer. Dan hou ik nog geen rekening met de gekke knik omhoog eind november, dan zou het nog slechter uitgepakt kunnen hebben. Verder hadden we bij niet ingrijpen rond de 90.000 positieve tests per dag gezeten, 470 IC opnames per dag en 460 overlijdens per dag rond 13 januari. De relatieve verschillen lopen daarna alleen nog maar verder uiteen.


Situatie 3: eind november leek de R-waarde zo rond de 1.10 te zitten. Hadden we de hardere lockdown niet ingezet dan zouden we op 13 januari rond de 460 ziekenhuis opnames per dag hebben gezeten. Een factor 2.3 meer. We hadden dan rond de 20.000 positieve tests, 70 IC opnames en 120 overlijdens per dag gezeten bij benadering.

Let wel, het zijn grove inschattingen en je kan er een hoop van vinden, maar het geeft globaal de richting aan en een beeld van hoe het ook had kunnen zijn als er niet gehandeld was. De overheid werkt achter de schermen ook met dit soort inschattingen en wil van deze scenario's wegsturen. Daar komt het beleid van de maatregelen en lockdowns vandaan.

Verder lezen

In mijn voorlopig laatste deel maak ik een inschatting hoe vaccinaties enerzijds en de opkomst van de Britse variant (B1.1.7) anderzijds de situatie kan beïnvloeden (Deel 5).